Zapamiętanie, gdzie schował się miś, rozpoznanie pary obrazków albo powtórzenie śmiesznego ruchu może być świetną wspólną zabawą. Nie potrzebujemy do tego obietnicy „podkręcenia inteligencji”. Najważniejsze są ciekawość, przyjemność i zadanie, z którym dziecko może sobie poradzić.
Pamięć, poznawanie świata i hipokamp
Pamięć pomaga przechowywać i wykorzystywać doświadczenia. Nie jest komputerowym dyskiem, którego pojemność można wiarygodnie opisać jedną liczbą terabajtów. Uczestniczą w niej różne układy mózgu; hipokamp jest ważny m.in. w tworzeniu wspomnień zdarzeń, lecz nie jest jedynym mechanizmem zapamiętywania. Szybkość wykonania jednej zabawy nie jest miarą inteligencji dziecka.
Poniższe propozycje przeznaczone są przede wszystkim dla przedszkolaków i starszych dzieci. Proste warianty można proponować młodszym dzieciom, jeśli rozumieją zabawę. Wiek jest wskazówką — dobierz poziom do konkretnego dziecka. Zacznij od jednego lub dwóch elementów, pomagaj i zamieniajcie się rolami.
1. Znikające przedmioty
Ułóż dwie lub trzy duże zabawki. Nazwijcie je, obejrzyjcie i przykryjcie chustką. Schowaj jedną i sprawdźcie, czego brakuje. Łatwiejszy wariant: pokaż dwie rzeczy i schowaj jedną na oczach dziecka. Trudniejszy: dodaj przedmioty lub pozwól dziecku chować, a Tobie zgadywać.
2. Memory
Zacznij od dwóch par wyraźnie różnych obrazków, ułożonych odkrytych. Później odwracajcie karty i szukajcie par. U starszego dziecka można zwiększyć ich liczbę lub wybrać podobne ilustracje. Nie trzeba grać na punkty — możecie wspólnie znaleźć wszystkie pary.
3. Sekwencje ruchów
Pokaż klaśnięcie i dotknięcie nosa. Zaproś dziecko do powtórzenia, a później naśladuj jego pomysł. Łatwiejszy wariant to jeden ruch; trudniejszy — trzy lub cztery w ustalonej kolejności.
4. Zwierzęta podają piłkę
Umówcie się, że mama jest kotem, tata foką, a dziecko wróbelkiem. Podawajcie piłkę z komentarzem: „Kot daje piłkę wróbelkowi”. Ułatwienie: dwie osoby i ich prawdziwe imiona. Więcej ról proponuj dopiero, gdy dziecko rozumie zasady.
5. Coraz dłuższe zdanie
Jedna osoba mówi: „Kot ma buty”, druga dodaje: „Kot ma buty i czapkę”. To propozycja dla dzieci swobodnie posługujących się zdaniami. Łatwiejszy wariant: układajcie obok siebie obrazki przypominające kolejne elementy.
6. Gdzie ukrył się miś?
Schowajcie dużą zabawkę i zadawajcie pytania o jej miejsce. Dziecku, które jeszcze nie formułuje pytań, zaproponuj dwa miejsca do wyboru. Starsze może pytać: „Czy jest pod stołem?”. Możecie też tylko wyobrazić sobie kryjówkę.
7. Kubeczki
Pod jednym z dwóch kubków ukryj zabawkę dobraną do wieku dziecka. Potem dodaj trzeci kubek lub przesuń je na jego oczach. Nie używaj monety ani drobnego przedmiotu, który dziecko może połknąć. Wariant z kilkoma zabawkami w różnych kolorach jest trudniejszy.
8. Piosenki i wierszyki
Wybierz krótki wierszyk z jednym lub dwoma gestami. Powtarzajcie go, rób pauzy i pozwól dziecku dołączyć ruchem, dźwiękiem lub słowem. Rozbudowuj zabawę, gdy maluch ma na to ochotę.
9. Kolejność obrazków
Ułóż dwa duże obrazki, obejrzyjcie je i zakryj. Dziecko może odtworzyć kolejność z drugiego zestawu. Ułatwienie: zostaw wzór widoczny. U starszych dzieci zwiększaj liczbę elementów stopniowo.
Bezpieczne materiały i realistyczne oczekiwania
Dobieraj gry do oznaczeń wieku i używaj ich pod nadzorem. Do zabaw dźwiękowych wybierz gotowe, odpowiednie dla wieku pomoce zamiast pojemników z luźnym ryżem, kamykami czy koralikami. Małe części nie nadają się dla dzieci wkładających przedmioty do ust.
Zabawy angażują uwagę, pamięć i rozmowę. Lepszy wynik w ćwiczonym zadaniu nie dowodzi jednak wzrostu IQ ani automatycznej poprawy czytania czy całego uczenia się. Badania treningu pamięci roboczej wskazują ograniczenia takiego przenoszenia efektów; nie oznacza to, że wspólna zabawa nie ma wartości. Jeśli trudności z pamięcią lub uwagą utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto je skonsultować.